Muzeum Regionalne TMP Piwniczna-Zdrój

W samym sercu Piwnicznej-Zdroju, na parterze budynku Miejsko-Gminnego Ośrodka Kultury przy Rynku 11, mieści się miejsce które gromadzi historię tego niewielkiego uzdrowiska u podnóża Beskidu Sądeckiego. Muzeum Regionalne Towarzystwa Miłośników Piwnicznej to efekt pasji lokalnych społeczników i nauczycieli, którzy w 1978 roku postanowili ocalić od zapomnienia materialną i duchową spuściznę swoich przodków. Dziś kolekcja liczy ponad 2000 eksponatów – i wciąż się powiększa.

Historia muzeum i Towarzystwa Miłośników Piwnicznej

Kiedy pod koniec lat 70. grupa zapaleńców z piwniczańskiej szkoły zaczęła zbierać stare przedmioty od mieszkańców, pewnie nie przypuszczali że stworzą jedną z najciekawszych kolekcji regionalnych w Małopolsce. Towarzystwo Miłośników Piwnicznej od samego początku postawiło na działalność muzealną – nie chodziło tylko o gromadzenie staroci, ale o zachowanie pamięci o tym jak żyli czarni górale z doliny Popradu.

Przez ponad czterdzieści lat zbiory systematycznie rosły. Mieszkańcy przynosili pamiątki rodzinne, dokumenty, narzędzia dziadków. Muzeum stało się naturalnym depozytariuszem lokalnej historii. W czerwcu 2024 roku placówka przeszła gruntowną modernizację i obecnie prezentuje się naprawdę dobrze – ekspozycja jest przejrzysta, a eksponaty odpowiednio opisane.

Co zobaczysz w muzeum – od nart Adama Małysza po przedmioty czarnych górali

Największą atrakcją muzeum jest bez wątpienia kolekcja sprzętu narciarskiego – największa w Polsce, a według niektórych źródeł nawet w Europie. Ponad 300 eksponatów: narty, wiązania, kijki i foki. Najstarsze narty pochodzą z połowy XVIII wieku, co robi wrażenie. Kolekcję w 1979 roku ofiarował profesor Zygmunt Bielczyk, a na przestrzeni lat uzupełniano ją o kolejne egzemplarze. Wisienką na torcie jest narta podarowana przez Adama Małysza – symbol tego, że tradycje narciarskie w regionie mają się dobrze.

Ale muzeum to znacznie więcej niż narty. Zbiory etnograficzne pokazują życie codzienne czarnych górali – grupy etnicznej zamieszkującej te tereny. Tradycyjne stroje, narzędzia gospodarskie, przedmioty codziennego użytku. Można zobaczyć jak wyglądały dawne warsztaty rzemieślnicze – są tu modele młyna, foluszu, świderni i olejarni, które kiedyś działały na terenie miasta.

Piwniczna otrzymała prawa miejskie już w średniowieczu i leżała na ważnym szlaku kupieckim łączącym Polskę z Górną Węgrami (dzisiejszą Słowacją). To właśnie dzięki temu położeniu miasto rozwijało się przez wieki jako ośrodek handlu i rzemiosła.

W muzeum znajdziesz też miejskie pamiątki historyczne – stare dokumenty, pieczęcie, fotokopie przywilejów królewskich nadanych miastu. Archiwalne fotografie pokazują jak zmieniała się Piwniczna na przestrzeni ostatnich stu kilkudziesięciu lat. Jest mini skansen prezentujący tradycyjną zabudowę regionalną.

Wojenna historia i postać majora Juliana Zubka

Osobną część ekspozycji zajmują pamiątki z okresu powstania styczniowego oraz obu wojen światowych. Szczególnie interesująca jest wystawa poświęcona majorowi Julianowi Zubkowi – oficerowi Armii Krajowej, który działał na terenie Beskidu Sądeckiego w czasie II wojny światowej. To fragment lokalnej historii, o którym nie każdy wie, a który zasługuje na uwagę.

Eksponaty z tego okresu to nie tylko dokumenty i fotografie, ale też przedmioty osobiste, które przybliżają ludzki wymiar tamtych dramatycznych czasów. Dla osób zainteresowanych historią XX wieku ta część muzeum może okazać się fascynująca.

Kultura i tradycje regionu – od gwary po rękawice furmańskie

Muzeum dokumentuje też rozwój lokalnej kultury i tradycji. Prezentowane są regionalne obyczaje, gwara czarnych górali, dawne zwyczaje. Towarzystwo Miłośników Piwnicznej prowadzi zresztą aktywną działalność nie tylko muzealną – organizuje warsztaty, spotkania, projekty związane z zachowaniem dziedzictwa kulturowego.

Jeden z ostatnich projektów dotyczył tkactwa przestrzennego w Karpatach i tradycyjnych rękawic furmańskich, które kiedyś tkano w Piwnicznej i okolicach. To pokazuje że muzeum nie jest martwą instytucją – wciąż żyje i angażuje się w ochronę niematerialnego dziedzictwa kulturowego regionu.

Nazwa „czarni górale” pochodzi od koloru tradycyjnych strojów – kobiety nosiły czarne spódnice i chustki, mężczyźni czarne spodnie i kamizelki. Ta grupa etniczna zamieszkiwała tereny wzdłuż Popradu i zachowała odrębne tradycje językowe i kulturowe.

Dla kogo jest to muzeum i ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie

Muzeum Regionalne TMP to miejsce które zainteresuje przede wszystkim miłośników historii regionalnej i etnografii. Jeśli fascynują cię tradycje górskie, życie dawnych społeczności, historia małych miast – tutaj znajdziesz sporo ciekawostek.

Rodziny z dziećmi też mogą tu zajrzeć, zwłaszcza jeśli dzieciaki interesują się narciarstwem – kolekcja sprzętu narciarskiego robi wrażenie nawet na młodszych zwiedzających. Starsze narty wyglądają zupełnie inaczej niż współczesne i to budzi ciekawość.

Na spokojne zwiedzanie warto zarezerwować około godziny, może trochę więcej jeśli chcesz dokładnie przeczytać opisy i obejrzeć wszystkie detale. Muzeum oferuje zwiedzanie z przewodnikiem – odbywa się ono o pełnych godzinach zegarowych, co warto wziąć pod uwagę planując wizytę. Ostatnie wejście jest możliwe 30 minut przed zamknięciem.

Informacje praktyczne – godziny otwarcia, ceny biletów, dojazd

Muzeum znajduje się w centrum Piwnicznej-Zdroju, przy Rynku 11, na parterze budynku Miejsko-Gminnego Ośrodka Kultury. Trudno go nie trafić – wystarczy dojść do głównego rynku miasta.

Jeśli chodzi o dojazd, Piwniczna-Zdrój leży około 21 kilometrów na południe od Nowego Sącza. Samochodem z Krakowa to niecałe 100 kilometrów – trasa wiedzie przez Nowy Sącz. Można też dojechać autobusem – z Nowego Sącza kursują regularne połączenia. Miasto znajduje się blisko granicy ze Słowacją, więc jeśli planujesz wycieczkę w Pieniny czy Beskid Sądecki, można połączyć zwiedzanie muzeum z innymi atrakcjami regionu.

Muzeum jest czynne od 1 czerwca 2024 roku po modernizacji. Dokładne godziny otwarcia i aktualne ceny biletów najlepiej sprawdzić na stronie internetowej Towarzystwa Miłośników Piwnicznej (tmp-piwniczna.pl) lub urzędu miasta, ponieważ mogą się zmieniać w zależności od sezonu. Działalność muzeum jest finansowana z budżetu miasta i gminy.

Warto wiedzieć że Piwniczna-Zdrój to uzdrowisko, więc wizytę w muzeum można połączyć ze spacerem po mieście, wypiciem wody mineralnej z pijalni czy wędrówką po okolicznych szlakach górskich. Beskid Sądecki oferuje mnóstwo możliwości – od łatwych spacerów po bardziej wymagające wycieczki na pobliskie szczyty.

Piwniczna otrzymała dodatek „Zdrój” do nazwy dopiero w 1999 roku, kiedy oficjalnie uznano jej status uzdrowiska. Jednak wody mineralne i walory klimatyczne wykorzystywano tu znacznie wcześniej – już w XIX wieku przyjeżdżali tu kuracjusze.

Dla osób planujących dłuższy pobyt w regionie, muzeum może być dobrym punktem startowym do poznania historii i kultury Beskidu Sądeckiego. Zrozumienie jak żyli czarni górale, jakie mieli tradycje i czym się zajmowali, dodaje kontekstu do zwiedzania całego regionu. A kolekcja nart przypomina że narciarstwo ma tu długą i bogatą historię – dużo dłuższą niż można by przypuszczać.