Muzeum Ziemi Sądeckiej

W centrum Nowego Sącza stoi secesyjny gmach, który kiedyś pilnował pieniędzy Austro-Węgier, a dziś przechowuje coś cenniejszego – pamięć o całym regionie. Muzeum Ziemi Sądeckiej to główna siedziba instytucji z siedmioma oddziałami, która od ponad 80 lat zbiera wszystko, co opowiada historię Sądecczyzny. Od średniowiecznych zabytków po przedwojenne portrety, od etnografii po architekturę ludową.

Budynek sam w sobie zasługuje na uwagę. Wzniesiony w 1912 roku jako Bank Austro-Węgierski, zaprojektowany przez krakowskiego architekta Teodora Hoffmana, reprezentuje elegancję epoki, kiedy Nowy Sącz był ważnym ośrodkiem Galicji. Po gruntownej modernizacji w 2017 roku odzyskał swój reprezentacyjny charakter, ale z nutką współczesności.

Historia muzeum – od pomysłu do realizacji

Próby stworzenia muzeum w Nowym Sączu trwały kilkadziesiąt lat. Już w latach 80. XIX wieku zaczęto zbierać pamiątki, a w 1896 roku Józef Wieniawa-Zubrzycki przekazał swój dom przy ulicy Jagiellońskiej na siedzibę biblioteki i muzeum. Tylko że zbiory nigdy tam nie trafiły.

Przez kolejne dekady eksponaty pokazywano okazjonalnie – raz w ratuszu, raz gdzie indziej. Uchwały o utworzeniu muzeum podejmowano w 1909 i 1910 roku, ale dopiero po odzyskaniu niepodległości sprawę wzięto na poważnie. Planowano umieścić kolekcję w odbudowywanym zamku nowosądeckim. Ostatecznie zbiory udostępniono zwiedzającym 12 sierpnia 1938 roku pod nazwą Muzeum Ziemi Sądeckiej.

Pierwotna nazwa muzeum wróciła dopiero w styczniu 2024 roku. Przez dziesięciolecia instytucja funkcjonowała jako Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu, ale władze województwa małopolskiego zdecydowały o powrocie do historycznej nazwy sprzed II wojny światowej.

Co zobaczysz w głównej siedzibie

Ekspozycja w gmachu przy ulicy Jagiellońskiej 56 koncentruje się na historii miasta i regionu. Setki eksponatów pokazują życie w czasach autonomii galicyjskiej, obu wojen światowych i okresu międzywojennego. To nie jest suche prezentowanie artefaktów – zbiory układają się w opowieść o tym, jak wyglądało codzienne życie mieszkańców Sądecczyzny na przestrzeni wieków.

Osobną część ekspozycji zajmują prace Bolesława Barbackiego – nowosądeckiego malarza, który zginął z rąk hitlerowców. Barbacki był nie tylko artystą, ale też działaczem patriotycznym. Jego portrety cechuje niezwykła dbałość o detale twarzy portretowanych osób i charakterystyczna harmonia światła i koloru. Pracownia artysty została zaaranżowana w muzeum, co daje możliwość zobaczenia, w jakich warunkach tworzył.

Muzeum regularnie organizuje wystawy czasowe, które uzupełniają stałą ekspozycję. Warto sprawdzić kalendarz wydarzeń przed wizytą – czasem trafić można na naprawdę ciekawe prezentacje związane z lokalną historią lub sztuką.

Siedem oddziałów – jedno muzeum

Gmach główny to tylko początek. Muzeum Ziemi Sądeckiej prowadzi łącznie siedem oddziałów rozsianych po Nowym Sączu i okolicach. W tej strukturze znajdują się między innymi obiekty związane z budownictwem ludowym i etnografią regionu. To sprawia, że instytucja ma naprawdę szerokie spectrum – od sztuki wysokiej po kulturę ludową, od historii po architekturę.

Każdy oddział ma swój charakter i opowiada inną historię Sądecczyzny. Zwiedzanie wszystkich wymaga kilku dni, ale samo centrum w gmachu głównym daje już solidny przekrój tego, czym żył i żyje region.

Dla kogo jest to miejsce

Muzeum sprawdzi się przede wszystkim u osób zainteresowanych historią lokalną – tych, którzy chcą zrozumieć, jak rozwijał się Nowy Sącz i okolice. Ale nie trzeba być historykiem, żeby docenić eksponaty. Ekspozycja jest przystępna, a zbiory na tyle różnorodne, że każdy znajdzie coś dla siebie.

Rodziny z dziećmi też mogą się tu dobrze bawić, zwłaszcza że muzeum prowadzi zajęcia edukacyjne dla młodzieży. Warto zapytać o program – często organizowane są warsztaty i lekcje muzealne, które w ciekawy sposób przybliżają historię.

Miłośnicy sztuki docenią kolekcję prac Barbackiego, a ci, którzy lubią architekturę, sam budynek secesyjny. To jedno z tych miejsc, gdzie można przyjść z różnych powodów i każdy znajdzie swoją wartość.

Prace nad budową kolekcji muzealnej rozpoczęły się już w połowie XIX wieku. Niektóre eksponaty mają więc ponad 150 lat i przeszły przez ręce kilku pokoleń kolekcjonerów i kustoszów, zanim trafiły do obecnej siedziby.

Praktyczne informacje – godziny otwarcia i bilety

Muzeum Ziemi Sądeckiej jest czynne od wtorku do niedzieli w godzinach 10:00-17:00. Ostatnie wejście na ekspozycję możliwe jest o 16:30, więc warto zaplanować wizytę z odpowiednim zapasem czasu. Poniedziałki to dzień wolny od zwiedzania.

Ceny biletów są przystępne:

• Bilet normalny: 12 PLN
• Bilet ulgowy: 8 PLN

Na zwiedzanie samej głównej siedziby warto przeznaczyć około godziny do półtorej. Jeśli ktoś chce dokładnie przestudiować wszystkie ekspozycje i poświęcić więcej czasu na oglądanie prac Barbackiego, może to zająć dwie godziny.

Jak dojechać do muzeum w Nowym Sączu

Muzeum znajduje się przy ulicy Jagiellońskiej 56 w centrum Nowego Sącza. To lokalizacja łatwa do znalezienia – zabytkowy gmach secesyjny wyróżnia się w przestrzeni miejskiej. Dla osób przyjeżdżających samochodem dostępne są parkingi w centrum miasta, choć w godzinach szczytu mogą być zatłoczone.

Komunikacja miejska również dobrze obsługuje tę część Nowego Sącza. Z dworca autobusowego i kolejowego można dojść piechotą w około 10-15 minut, co czyni muzeum łatwo dostępnym dla turystów.

Osoby planujące dłuższy pobyt w regionie mogą połączyć wizytę w muzeum z pozostałymi sześcioma oddziałami rozrzuconymi po Sądecczyźnie. Warto wcześniej sprawdzić lokalizacje i godziny otwarcia poszczególnych obiektów na stronie internetowej muzeum.

Kontakt: tel. 18 443-77-08