Zamek Niedzica

Zamek Niedzica, zwany też Zamkiem Dunajec, to średniowieczna warownia wzniesiona na skale nad Jeziorem Czorsztyńskim. Widok z zapory na masywne mury odbijające się w tafli wody to jedno z tych ujęć, które przyciąga do Pienin tysiące turystów rocznie. Ale zamek to nie tylko efektowna lokalizacja – to miejsce z prawdziwą historią, legendami o inkskim skarbie i wnętrzami, które pokazują jak żyła szlachta przez kilka stuleci.

Historia zamku na granicy dwóch światów

Zamek powstał na początku XIV wieku z inicjatywy Kokosza Berzewiczego, węgierskiego żupana spiskiego. Pierwsza wzmianka o „novum castrum de Dunajecz” pochodzi z 1325 roku. Od początku pełnił funkcję strażnicy na północnej granicy Węgier – stąd jego masywna, obronna forma.

Przez wieki zmieniał właścicieli. Należał do rodziny Berzewiczych, potem do Zapolyich, Łaskich, aż w końcu do Salamonów. Każdy z rodów dokładał coś do budowli – od gotyckiej twierdzy przez renesansowe przeróbki aż do formy, którą możemy oglądać dzisiaj. Po I wojnie światowej tereny przeszły pod polską administrację, ale zamek do 1943 roku pozostawał własnością węgierskiej rodziny Salamonów.

Po wyprowadzeniu się ostatniej właścicielki, hrabiny Ilony Salamon, budowla podupadła. Dopiero po wojnie Stowarzyszenie Historyków Sztuki wzięło zamek pod opiekę i przekształciło go w muzeum. Od lat 50. XX wieku trwają prace konserwatorskie i udostępnianie kolejnych pomieszczeń zwiedzającym.

Na terenie zamku znaleziono inkskie „kipu” – pismo węzełkowe używane przez Indian z prekolumbijskiej Ameryki Południowej. To odkrycie dało początek legendzie o skarbie Inków ukrytym gdzieś w podziemiach zamku. Do dziś nie wiadomo, czy to prawda, czy tylko romantyczna opowieść.

Co zobaczysz podczas zwiedzania

Zamek składa się z trzech części: dolnej, średniej i górnej. Dolna część to głównie hotel i siedziba Stowarzyszenia Historyków Sztuki – niedostępna dla turystów, choć w dawnej sali balowej działa restauracja i kawiarnia. Zwiedzanie koncentruje się na zamku górnym i średnim.

Trasa prowadzi przez dolny dziedziniec, potem w dół do lochów, gdzie podobno więziony był Janosik. Dalej kaplica, studnia z legendą o skarbie, sale historyczne z eksponatami dotyczącymi regionu spiskiego. Są też komnaty ostatnich właścicieli – rodziny Salamonów – z oryginalnym wyposażeniem, które pokazuje jak wyglądało życie arystokracji na początku XX wieku.

Sala myśliwska, rycerska komnata, izby pańskie – każde pomieszczenie ma swoją atmosferę. Nie jest to puste muzeum z tabliczkami na ścianach, tylko wnętrza z meblami, obrazami, przedmiotami codziennego użytku. Widać jak funkcjonował zamek jako rezydencja, a nie tylko twierdza.

Obok głównego budynku warto zajrzeć do wozowni, gdzie stoi kilkanaście zabytkowych pojazdów konnych – bryczki, sanie, akcesoria podróżne. To osobny obiekt, ale wchodzi w bilet. Dodatkowo można zwiedzić spichlerz z izbą ludową, narzędziami rolniczymi i kolekcją obrazów – tutaj obowiązuje osobny bilet.

Legendy i ciekawostki filmowe

Zamek Niedzica to raj dla miłośników legend. Oprócz historii o inkskim skarbie krążą opowieści o tajemniczych pokojach używanych jako więzienie, o duchach dawnych mieszkańców, o studni, w której coś ukryto. Podczas zwiedzania przewodnicy chętnie dzielą się tymi historiami, co sprawia, że nawet dzieci słuchają z zapartym tchem.

Malownicze położenie i autentyczne mury przyciągnęły ekipy filmowe. Kręcono tu „Wakacje z duchami”, „Zemstę”, „Mazepę” czy odcinki serialu „Janosik”. Spacerując po dziedzińcu łatwo rozpoznać miejsca, które pojawiły się na ekranie.

W jednej z baszt zamkowych mieści się stacja sejsmologiczna Zakładu Geofizyki, działająca od 1960 roku. Grube mury średniowiecznej warowni okazały się idealnym miejscem do precyzyjnych pomiarów drgań ziemi.

Dla kogo jest ten zamek

Zamek sprawdzi się dla rodzin z dziećmi – legendy i lochy robią wrażenie na młodszych, a historyczne wnętrza zainteresują starszych. Schody i wąskie przejścia mogą być problemem dla osób z wózkami – lepiej zaopatrzyć się w chustę lub nosidło przy niemowlakach.

Miłośnicy historii znajdą tu materiał do przemyśleń – zwłaszcza historia regionu spiskiego, który przez wieki był pograniczem kultur polskiej i węgierskiej. Dla osób szukających widokowych miejsc: z murów zamku i z pobliskiej zapory rozciągają się panoramy na Jezioro Czorsztyńskie i Tatry (przy dobrej pogodzie).

Można tu spędzić noc – w zamku dolnym działają pokoje gościnne. To nietypowe doświadczenie, choć nie dla każdego – ceny są wyższe niż w okolicznych pensjonatach, ale gdzie indziej przespicie się w autentycznym średniowiecznym zamku?

Okolica zamku i dodatkowe atrakcje

Samo zwiedzanie zamku górnego i średniego wraz z wozownią zajmuje około 1,5 godziny. Spichlerz to dodatkowe 20 minut. Warto jednak zarezerwować więcej czasu na okolicę.

Tuż obok znajduje się zapora na Jeziorze Czorsztyńskim – najwyższa ziemna zapora w Polsce uszczelniana gliną, ma 56 metrów wysokości. Widok stąd na zamek to klasyka fotografii z Pienin. Po drugiej stronie jeziora widać ruiny zamku w Czorsztynie – można tam dopłynąć promem, który regularnie kursuje między brzegami.

Niedzica to niewielka wieś letniskowa z wieloma ośrodkami wypoczynkowymi. W okolicy mnóstwo szlaków pieszych i rowerowych. Popularna jest wycieczka do Wąwozu Homole w Jaworkach – zielony szlak, około półtorej godziny w jedną stronę. Można wrócić tą samą drogą albo zrobić pętlę przez Białą Wodę.

Bliskość Dunajca to okazja do spływu pontonowego – klasyczna trasa zaczyna się w Szczawnicy i prowadzi przez Pieniński Przełom. To 11 kilometrów, zwykle zajmuje do 4 godzin. Czerwony Klasztor po słowackiej stronie to kolejny punkt, który warto odwiedzić będąc w okolicy.

Informacje praktyczne – bilety, godziny, dojazd

Godziny otwarcia: W sezonie letnim (1 maja – 30 września) muzeum czynne jest od 9:00 do 19:00. Poza sezonem (1 października – 30 kwietnia) od 9:00 do 16:00. Zamek można zwiedzać samodzielnie lub z przewodnikiem.

Bilety: Aktualne ceny najlepiej sprawdzić na stronie zamekniedzica.pl, bo zmieniają się sezonowo. Są bilety normalne, ulgowe i rodzinne. Osobny bilet obowiązuje na spichlerz. Wozownia wchodzi w cenę podstawowego biletu.

Parking: Pod zamkiem jest kilka parkingów płatnych. Najpopularniejszy to parking przy plaży Zamajerz (ul. Osiedle Zamek 39). Latem, zwłaszcza w weekendy, miejsca szybko się zapełniają – lepiej przyjechać rano. Z parkingu do zamku prowadzi aleja, spacer zajmuje kilka minut.

Jak dojechać: Samochodem z Nowego Targu – około 30 km. Można też dojechać busem z Czorsztyna lub szlakiem pieszym ze Sromowiec Wyżnych. Do zamku kursują również statki wycieczkowe po Jeziorze Czorsztyńskim. Z Niedzicy można spłynąć Dunajcem do Szczawnicy.

W okolicy zamku stoją stragany z regionalnymi pamiątkami – oscypki, wyroby z wełny, drewniane gadżety. Ceny turystyczne, ale jeśli ktoś szuka pamiątki, wybór jest spory.