Pałac Stadnickich Nawojowa

Pałac Stadnickich w Nawojowej to miejsce z ponad 700-letnią historią, które od kilku lat przechodzi gruntowną renowację. Znajduje się tuż przy drodze z Nowego Sącza do Krynicy, otoczony 11-hektarowym parkiem krajobrazowym pełnym egzotycznych drzew. To jeden z niewielu zachowanych w całości zespołów pałacowo-parkowych w Beskidzie Sądeckim, łączący w sobie renesansowy dwór obronny z XIX-wieczną neogotycką rozbudową.

Choć obecnie obiekt nie jest w pełni dostępny dla zwiedzających ze względu na trwające prace, warto znać jego historię i obserwować postępy rewitalizacji.

Historia pałacu od średniowiecza do współczesności

Początki osady sięgają 1320 roku, kiedy kasztelan krakowski Nawoj z herbem Topór założył tu wieś feudalną. Pierwszy murowany dwór powstał znacznie później, w latach 1580-1590, kiedy Piotr Nawojowski postanowił wznieść solidną siedzibę rodzinną. Ten renesansowy budynek zachował się do dziś jako starsza część kompleksu.

Dwór miał grube mury, przypory i narożne wieżyczki – typowe elementy obronnej architektury tamtych czasów. W piwnicy do dziś można zobaczyć kamienne sklepienia kolebkowe z lunetami, a we wnętrzach zachowały się renesansowe obramienia okien i drzwi oraz biały marmurowy kominek z XVI wieku.

Kolejni właściciele zmieniali się jak w kalejdoskopie. W 1595 roku majątek kupił Grzegorz Branicki, który już sześć lat później sprzedał go rodzinie Lubomirskich. Ci trzymali Nawojową do 1713 roku, potem przez krótki czas władali nią Sanguszkowie, a następnie w 1763 roku wieś przeszła na własność Józefa Massalskiego.

Przełomowy moment nastąpił w 1799 roku, gdy hrabia Franciszek Stadnicki z herbem Szreniawa nabył posiadłość. To właśnie jego potomkowie przekształcili skromny dwór w okazałą rezydencję rodzinną, która przetrwała do naszych czasów.

Architektura łącząca epoki

Pałac składa się z dwóch prostopadłych skrzydeł połączonych sześciokondygnacyjną wieżą. Starsze skrzydło to wspomniany już renesansowy dwór Nawojowskich – dwupiętrowy, masywny, z kamiennymi schodami prowadzącymi z tarasu i ozdobną maswerkową balustradą.

Wieża powstała w 1881 roku według projektu Adolfa Khuna i reprezentuje styl neoromantycznego neogotyku. Drugie skrzydło ma układ trzytraktowy z ryzalitem, a jego część przylegająca do wieży pochodzi z XVII wieku. Po przebudowach na przełomie XIX i XX wieku całość zyskała charakter modernistyczno-neogotycki, tworząc ciekawą mieszankę stylów architektonicznych.

Wnętrza kryją prawdziwe skarby. Oprócz renesansowych elementów zachowały się oryginalne parkiety, polichromowane stropy i plafony z fryzami z medalionami, drewniane szafy kątowe z XVIII wieku oraz zdobione kaflowe piece z XIX wieku. To rzadkość, by w jednym miejscu przetrwało tyle autentycznych detali z różnych epok.

Na poddaszu pałacu urządzono specjalne schronienie dla chronionych gatunków nietoperzy, które mają tu letnią kolonię rozrodczą. Opiekę nad nimi sprawuje profesjonalny chiropterolog.

Park krajobrazowy z egzotycznymi drzewami

Założenie parkowe powstało w 1840 roku dzięki Edwardowi Stadnickiemu. Rozciąga się na 11 hektarach i dzieli na dwie części: parkową oraz leśną. Najstarsze okazy – platany, tulipanowiec, dęby czerwone – pochodzą z lat czterdziestych XIX wieku i mają już prawie 200 lat.

W południowej części parku rosną drzewa mieszane, głównie z przełomu XIX i XX wieku. Między nimi znajdziemy zarówno gatunki rodzime, jak i egzotyczne rośliny sprowadzone z różnych zakątków świata. Przez park prowadzi ścieżka przyrodnicza o charakterze historyczno-dendrologicznym z 15 przystankami edukacyjnymi.

Na terenie zespołu parkowego stoją także dwie kapliczki i Dom Nauczyciela. Całość tworzy spójny krajobrazowo kompleks, który zachował historyczny układ przestrzenny mimo burzliwych dziejów XX wieku.

Burzliwe dzieje po II wojnie światowej

Podczas okupacji w pałacu stacjonowały wojska niemieckie, a rodzina Stadnickich utraciła cały majątek. W 1945 roku budowla została przejęta przez państwo polskie, a dawni właściciele musieli opuścić rodzinną siedzibę.

Nowi administratorzy wykorzystywali obiekt na różne cele. Początkowo był to ośrodek szkoleniowy dla pracowników leśnych, potem od 1982 roku mieściło się tu Technikum Rolnicze. Później funkcjonował Ośrodek Doradztwa Rolniczego propagujący nowoczesną gospodarkę w warunkach górskich oraz Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Przez dziesięciolecia pałac popadał w ruinę. Brakowało środków na konserwację, a kolejne instytucje wykorzystujące budynek nie miały możliwości prowadzenia gruntownych remontów. Sytuacja zmieniła się dopiero w 2013 roku.

Rewitalizacja i plany na przyszłość

W 2013 roku spadkobiercy rodziny Stadnickich odzyskali majątek i natychmiast rozpoczęli prace remontowe. Głównym celem rewitalizacji jest przywrócenie dawnej świetności historycznej siedziby i stworzenie Domu Pracy Twórczej.

Planowane centrum ma służyć rozwojowi działalności kulturalnej i naukowej. W programie są konferencje naukowe o zasięgu lokalnym i międzynarodowym, spotkania artystów, plenery malarskie oraz warsztaty literackie. Idea nawiązuje do tradycji, gdy w pałacu gościły wybitne osobistości ze świata kultury, nauki i polityki.

Oprócz funkcji kulturalnych powstanie centrum konferencyjno-naukowo-biznesowe z zapleczem gastronomicznym i hotelowym. To ambitny projekt, który ma szansę ożywić to wyjątkowe miejsce i przywrócić mu rangę ważnego punktu na kulturalnej mapie Małopolski.

Hrabia Adam Stadnicki, urodzony w 1882 roku, był wybitnym leśnikiem i wielkim patriotą. Zmarł w setne urodziny – 10 marca 1982 roku, przeżywszy dokładnie 100 lat.

Informacje praktyczne dla odwiedzających

Pałac znajduje się w Nawojowej przy drodze krajowej łączącej Nowy Sącz z Krynicą, po południowej stronie szosy. Z Nowego Sącza to około 15 kilometrów jazdy w kierunku uzdrowiska. Obiekt stoi na skarpie, więc trudno go przeoczyć.

Ze względu na trwające prace remontowe pałac nie jest obecnie w pełni udostępniony turystom. Można jednak podziwiać go z zewnątrz i spacerować po części parkowej, gdzie prowadzi ścieżka przyrodnicza. Warto śledzić oficjalną stronę internetową palacwnawojowej.pl oraz profil na Instagramie @palacwnawojowej, gdzie właściciele regularnie publikują informacje o postępach renowacji.

Kontakt z właścicielami możliwy jest pod numerem telefonu +48 789 111 589 lub mailem. Dla osób planujących odwiedziny warto wcześniej zapytać o aktualny stan dostępności obiektu i ewentualne możliwości zwiedzania.

Wizyta w Nawojowej dobrze łączy się z wycieczką do pobliskiej Krynicy-Zdroju czy zwiedzaniem innych atrakcji Beskidu Sądeckiego. Na samo spacerowanie po parku i oglądanie pałacu z zewnątrz wystarczy około godziny. Jeśli w przyszłości obiekt zostanie otwarty dla zwiedzających z pełnym programem kulturalnym, warto zarezerwować znacznie więcej czasu.

To miejsce szczególnie zainteresuje miłośników historii, architektury i opowieści o arystokratycznych rodach. Dla rodzin z dziećmi może być ciekawym przystankiem podczas podróży przez Beskidy, zwłaszcza jeśli młodsi pasjonują się zamkami i pałacami. Park z egzotycznymi drzewami i ścieżką edukacyjną to dodatkowy atut.